Get Adobe Flash player

Czwartek, 19 listopad 2015r.

Autyzm (z greckiego: autos- sam)  jest całościowym zaburzeniem rozwoju ujawniającym się zazwyczaj w pierwszych trzech latach życia dziecka. W obrazie neurologicznym autyzmu stwierdza się  nieprawidłowości , które zakłócają prawidłową pracę mózgu. Według statystyk, na autyzm choruje jedno na 500 dzieci,  cztery razy częściej  chłopcy niż dziewczynki.   

Autyzm wczesnodziecięcy wymaga różnicowania z innymi chorobami takimi jak zespół Aspergera,  mutyzm wybiórczy, zespół Retta,schizofrenia, upośledzenie umysłowe, zespół stereotypii ruchowych, specyficzne zaburzenia mowy i języka.

Dzieci ze spektrum zaburzeń autystycznych, w tym z autyzmem, są bardzo różnorodną grupą, zarówno pod względem funkcjonowania społecznego, komunikacyjnego jak i intelektualnego. Niektóre z dzieci autystycznych nie opanowują mowy i prezentują różne stopnie upośledzenia umysłowego oraz duże deficyty w rozwoju społecznym. Inne mogą być komunikatywne, czasami wręcz gadatliwe, mogą wykazywać objawy przywiązania do osób znaczących (rodziców), przy jednoczesnych trudnościach w nawiązywaniu prawidłowych relacji z rówieśnikami oraz licznych stereotypiach i schematyzmach w zachowaniu.

Symptomy autyzmu można zaobserwować już w okresie niemowlęcym. Z wywiadu przeprowadzanego z rodzicami często wynika, że w okolicach drugiego roku życia dziecko przestaje mówić, unika kontaktów z ludźmi, nie chce bawić się z rówieśnikami, chociaż wcześniej rozwijało się prawidłowo. Regres w rozwoju  obserwowany jest statystycznie  w co trzecim przypadku. Poziom intelektualny ma bardzo ważne znaczenie tak  w przebiegu choroby jak i w  dalszych rokowaniach. Na jednym krańcu plasują się dzieci wykazujące głęboki niedorozwój umysłowy, ogarniający wszystkie aspekty funkcjonowania, ale są też takie, których zaburzenia manifestują się tylko w niektórych sferach, zaś w  pozostałych rozwój kształtuje się w normie, czasami osiągając nawet poziom ponadprzeciętny. U 5%-10% dzieci autystycznych ( ale z normą intelektualną ), ujawnia się zespół sawanta- obserwowane są  wybitne, wąsko dziedzinowe zdolności  np. niezwykła pamięć mechaniczna , zdolności muzyczne, biegłe liczenie niewyobrażalnych ciągów liczb. Dzieci te wykazują niezwykłą koncentrację uwagi na przedmiocie oraz wręcz fotograficzną percepcję szczegółów.

Autyzm może objawiać się w różny sposób u różnych osób, co powoduje, iż dwoje dzieci z diagnozą autyzmu może prezentować różny zestaw zachowań. Obserwowane zaburzenia objawiają się jednak zawsze w trzech sferach. Są to:  

1.  nieprawidłowości w przebiegu relacji społecznych:ujawniają się  przede wszystkim w nieprawidłowych kontaktach z dorosłymi i rówieśnikami. Reakcje z dorosłymi cechuje brak przywiązania emocjonalnego, brak różnicowania zachowania wobec rodziców, osób bliskich i obcych, unikaniu kontaktu wzrokowego i fizycznego. W relacjach z rówieśnikami dzieci autystyczne cechuje brak potrzeby kontaktu z nimi, unikanie udziału we wspólnej zabawie, często zabawa „obok”. Ponadto dzieci z autyzmem nie umieją odczytywać i interpretować znaczenia zachowań innych ludzi, a co za tym idzie cechują je nieadekwatne zachowania społeczne i reakcje emocjonalne.

Ze względu na poziom i jakość kontaktów społecznych, Lorna Wing i Judith Gould  dokonały dodatkowego zróżnicowania zaburzonej sfery i wyodrębniły trzy grupy dzieci autystycznych:

a.    dzieci zamknięte w sobie, wycofane, powściągliwe, trzymające się na uboczu, aktywnie unikające kontaktów z innymi. Często nie okazują żadnych potrzeb  o charakterze społecznym, sprawiają wrażenie nieobecnych. Mają duże kłopoty w porozumiewaniu się, często nie mówią, nie nawiązują kontaktu wzrokowego. Nie poszukują wsparcia i pocieszenia, wydają się nie rozpoznawać „osób znaczących”, nie reagują na zniknięcie rodzica czy opiekuna. Ich aktywność jest bardzo ograniczona, zwykle sprowadza się do stereotypowej, schematycznej, prostej zabawy.

b.    dzieci bierne, pasywnew kontaktach społecznych. Nie inicjują kontaktów społecznych, akceptują je, ale nie poszukują ich i nie nawiązują kontaktów z innymi spontanicznie. Kontakt z rówieśnikami i dorosłymi ma charakter wyuczony, rutynowy. Zwykle posługują się mową, wykonują polecenia, odpowiadają na pytania. Ich zabawa jest schematyczna, pozbawiona spontaniczności. Zdarza się im uczestniczyć w różnych aktywnościach wspólnie z grupą ale przyjmują bierną postawę.

c.     dzieci, które aktywnie i spontanicznie próbują nawiązać kontakt z rówieśnikami lub dorosłymi, ale robią to w sposób specyficzny i zwykle mało skuteczny.Taki kontakt ma zwykle charakter jednostronny, jest w pełni zdominowany i narzucony przez osobę autystyczną.

2.  nieprawidłowości w sferze komunikacji–  w obrazie choroby widoczna jest  niezdolność opanowania mowy lub całkowity jej brak, ograniczone rozumienie poleceń, brak reakcji na własne imię, nieprawidłowe użycie składni i fonologii, echolalia, stereotypie słowne, śpiewny głos, nieprawidłowa prozodia, dziwaczne neologizmy, zmiany znaczenia słów, zaburzenia komunikacji pozasłownej, nierozumienie „tak” i „nie”, aluzji słownych, metafor, sugestii, dosłowna interpretacja komunikatów, nadwrażliwość na dźwięki W komunikacji pozawerbalnej wyraźna jest uboga artykulacja, ograniczona i często nieadekwatna ekspresja mimiczna

3.   ograniczony, sztywny repertuar aktywności, zachowań i zainteresowań przyjmujący postać

*zachowań rytualistycznych- występowanie zachowań takich jak szeregowanie przedmiotów, kolekcjonowanie przedmiotów o określonym kształcie, nie rozstawanie się z pewnymi przedmiotami, konieczność trzymania czegoś w dłoni itp. Wiele dzieci z autyzmem przejawia szczególne zainteresowanie cyframi, literami, kształtami i kolorami, komunikacją miejską (często znają na pamięć rozkłady jazdy autobusów). Dzieci autystyczne często przeciwstawiają się jakimkolwiek zmianom w otoczeniu. Mają silnie utrwalone zachowania rutynowe i nawet niewielkie zmiany w ich codziennym rozkładzie dnia wywołują wybuchy złości. Przestawienie mebli, czy przedmiotów codziennego użytku prowadzi do histerycznego płaczu, krzyku. Również zmiana drogi do przedszkola może być powodem złego nastroju.

* zachowań stereotypowych – powtarzające się stereotypowe ruchy (najczęściej dotyczą one ruchu rąk i ramion). Obserwowane są również inne zachowania  np. kiwanie się, kręcenie się w kółko, chodzenie na palcach, trzepotanie rękami lub uderzanie głową. Zdarza się również wpatrywanie się w światło lub pocieranie dłońmi o strukturę materiału. Zachowania te zazwyczaj mają charakter autostymulacji.

Hanna Jaklewicz  wyróżniła dwie grupy dzieci autystycznych różniące się czasem wystąpienia pierwszych objawów autyzmu:

- dzieci z wczesnym rozwojem autyzmu (do 12 miesiąca życia) – wczesne symptomy widoczne w pierwszym roku życia dziecka to:

*brak kontaktu wzrokowego,

*brak dążenia do kontaktu z matką a nawet aktywny opór przed nim,

*brak reakcji na głos matki i jej widok,

*zaburzenia snu i łaknienia,

*zaburzony wczesny etap rozwoju mowy (np. brak gaworzenia),

*specyficzne reakcje na bodźce zmysłowe (np. dziecko nie reaguje na głośne dźwięki a jednocześnie wykazuje na dużą wrażliwość na dźwięki o niskim natężeniu),

*widoczne już w okresie niemowlęctwa stereotypie, które około 2 roku życia stanowią główną formę aktywności dziecka.

 

Późniejszy rozwój tej grupy dzieci cechuje:

*uboga mimika i gestykulacja,

*rozwój ruchowy jest znacznie mniej zaburzony niż inne funkcje,

*pierwsze słowa pojawiają się około 5 roku życia,

*rzadko występuje echolalia,

*stereotypowy i schematyczny sposób postepowania w zabawie i codziennych aktywnościach,

*pogłębiająca się z wiekiem izolacja społeczna,

*odpowiadanie agresją na wszelkie interwencje z zewnątrz.

Prognozy terapeutyczne nie są dobre. Terapia jest długotrwała i bardzo trudna a postępy terapeutyczne często minimalne.

 

- dzieci z późnym rozwojem autyzmu (pierwsze objawy widoczne są  po przynajmniej 12- miesięcznym okresie prawidłowego rozwoju). Cechuje je:

* wycofywanie się z wszelkich interakcji i unikanie ich (zarówno w kontakcie z rodzicami jak i osobami obcymi),

*opór przed jakimikolwiek zmianami,

*obsesyjne przestrzeganie raz ustalonego porządku i określonych schematach postepowania.

 

Późniejszy rozwój tej grupy dzieci charakteryzuje:

*schematyczna zabawa,

*dużo stereotypii w zachowaniu w sytuacjach wywołujących napięcie,

*regres w rozwoju mowy (pojawia się echolalia, odwracanie zaimków lub mowa zanika całkowicie).

W toku terapii ta grupa dzieci czyni wyraźne postępy. Powraca zdolność do komunikowania się oraz zainteresowanie otoczeniem. Proces ten jest jednak długi i przebiega skokowo.

Pamiętajmy -  im wcześniejsza próba diagnozy w kierunku autyzmu, tym trudniejsze różnicowanie z innymi dolegliwościami.  Nieostrożnie ( na wyrost ) postawiona diagnoza, może wpłynąć na określone nastawienie do dziecka, jeśli chodzi o jego funkcjonowanie w przyszłości.

Strategie terapeutyczne podejmowane bardzo wcześnie muszą więc zawierać takie elementy, które będą aktualizowały przyjęte hipotezy wstępne dotyczące podłoża ujawnianych zachowań.

Artykuł przygotowały:

Iwona Stachowiak- psycholog

Sabina Pałka- pedagog

Krystyna Skibicka - psycholog/ dyrektor Poradni

Literatura:

1 Jaklewicz H. „Autyzm wczesnodziecięcy. Diagnoza, przebieg, leczenie” GWP 1993

2 Komender J., Jagielska G., Bryńska A. „Autyzm i Zespół Aspergera.” PZWL, Warszawa 2009

3 Markiewicz K. „Charakterystyka zmian w rozwoju umysłowym dzieci autystycznych” Wydawnictwo UMCS; Lublin 2007


Copyright © 2013. All Rights Reserved.